Xu hướng và chính sách năng lượng tại Đức

Tổng Quan

Tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối năm 2021 của Đức (196,9 Mtoe) thấp hơn một chút so với mức năng lượng ở năm 2000 (207,3 Mtoe, – 10,3 Mtoe, tức 5%). Năm 2021, khu vực tiêu thụ lớn nhất là khu dân cư, chiếm 29,3% tổng mức năng lượng tiêu thụ. Tỷ trọng tiêu thụ của khu dân cư giảm nhẹ từ 32,5% (2000) xuống còn 29.3% (2021), trong khi ngành công nghiệp tăng tỷ trọng từ 23,9% lên 27,6%. Lượng năng lượng của ngành giao thông vận tải giảm nhẹ từ 28,8% xuống 26,9% (xem biểu đồ hình 1).

Hình 1: Mức năng lượng tiêu thụ theo từng ngành (Điều kiện khí hậu bình thường)

Với “Đạo luật biến đổi Khí hậu Liên bang” có hiệu lực từ ngày 12/12/2019, Đức đã đưa ra các mục tiêu giảm phát khí thải nhà kính theo ngành có ràng buộc pháp lý vào năm 2030, và được thắt chặt trong lần sửa đổi đầu tiên của đạo luật vào tháng 8/2021. 

Để đạt được các mục tiêu giảm phát thải, các biện pháp và chính sách về hiệu quả năng lượng và khí hậu đã được chính phủ liên bang triển khai mạnh mẽ và đề xuất vào năm 2022 và 2023. Những biện pháp này được ghi lại trong dự thảo Chương trình Hành Động Khí Hậu có hiệu lực từ tháng 6/ 2023. Trong đó có luật hiệu quả năng lượng mới (Energy Efficiency Law – EnEfG) nhằm thực hiện việc đúc lại Chỉ thị hiệu quả năng lượng của EU năm 2023, một chương trình tài trợ mới cho quá trình khử Carbon trong ngành công nghiệp. “DeutschlandTicket” – đây là vé đăng ký cho tất cả các phương tiện giao thông công cộng địa phương trên khắp nước Đức với 49 EUR/ tháng.

Hình 2: Chỉ số hiệu suất năng lượng

Các tòa nhà

Hình 3: Lượng năng lượng dành cho sưởi ấm không gian (tính trên m² – dựa trên điều kiện khí hậu bình thường)

Biểu đồ hình 3 thể hiện mức tiêu thụ năng lượng của mỗi hộ gia đình trên mỗi m2 để sưởi ấm không gian đã giảm từ 39,1% kể từ năm 2000, từ 17 koe/m2 xuống 10,3 koe/m2 vào năm 2021. Mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi hộ gia đình để đun nước tăng nhẹ từ năm 2000 – 2021 (từ 0,23 doe/dw lên 0,25 doe/dw), trong khi mức tiêu thụ trên mỗi hộ gia đình cho thiết bị gia dùng và nấu ăn gần như không đổi (xem biểu đồ hình 4)

Hình 4: Lượng năng lượng sử dụng cho các mục đích khác

Biểu đồ hình 5 cho thấy sự thay đổi trong mức tiêu thụ năng lượng. Tổng mức tiêu thụ năng lượng của các hộ gia đình giảm từ 6,5 mtoe trong giai đoạn đầu năm 2000 đến 2021. Hai yếu tố chính góp phần làm tăng mức tiêu thụ năng lượng:

• Ở nhà nhiều hơn (7.1 Mtoe)
• Lối sống có phần thoải mái hơn (12,2 Mtoe – phần do nhà có diện tích lớn hơn và nhiều thiết bị được trang bị hơn cho nhà ở)

Khí hậu cũng góp phần tác động nhỏ với con số 3,7 Mtoe. Ngược lại, việc tiết kiệm năng lượng đã làm giảm mức tiêu thụ khoảng 27 Mtoe, trong khi các tác động khác chỉ có giảm nhỏ ở mức 2,4 Mtoe.

Hình 5: Các yếu tố chính tác động lên việc thay đổi thói quen tiêu thụ năng lượng của các hộ gia đình

Biểu đồ hình 6 cho thấy lượng điện được tiêu thụ tăng dần cho đến năm 2006 và giảm dần cho đến 2021.

Hình 6: Lượng năng lượng và lượng điện tiêu thụ/ m² (Trong điều kiện khí hậu bình thường)

Để đạt được mục tiêu tòa nhà gần trung hòa năng lượng tại Đức vào năm 2050, một loại các biện pháp đã được thiết lập mới hoặc được sửa đổi trong 5 năm qua. Quy định chính về xây dựng tại Đức là “Đạo luật năng lượng tòa nhà – Buildings Energy Act (GEG)”, có hiệu lực vào tháng 11/ 2020. GEG điều chỉnh các yêu cầu về năng lượng đối với các tòa nhà mới, tòa nhà hiện có và cân đối trong việc sử dụng năng lượng tái tạo trong các tòa nhà. GEG được sửa đổi hai lần kể từ 2020. Từ ngày 1/1/2023, các tiêu chuẩn đối với các tòa nhà mới được thắt chặt. Và từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, việc chuyển sang năng lượng tái tạo là bắt buộc khi lắp đặt hệ thống sưởi ấm mới. Song song đó, các điều kiện tài trợ cho hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo trong các tòa nhà đã được cải thiện và kết hợp trong “Chương trình tài trợ liên bang cho các tòa nhà hiệu quả (BEG)” bắt đầu từ năm 2020. Từ ngày 1/1/2024, BEG đã sửa đổi hỗ trợ việc thay thế các hệ thống sưởi ấm cũ bằng nhiên liệu hóa thạch bằng các hệ thống sưởi ấm dựa trên năng lượng tái tạo với khoản trợ cấp chi phí đầu tư lên tới 70%.. Như một giải pháp thay thế cho nguồn tài trợ của Liên bang, các ưu đãi về thuế cho việc cải tạo các tòa nhà dân cư tiết kiệm năng lượng cũng đã được đưa ra từ năm 2020.

Các đạo luật phổ biến được áp dụng

Đạo luật GEG

Đạo luật Năng lượng Tòa nhà (GEG) của Đức, có hiệu lực từ năm 2020 và được sửa đổi vào năm 2023, là một khung pháp lý tổng hợp nhằm tối ưu hóa hiệu quả năng lượng của các tòa nhà và khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo. Đạo luật này đã hợp nhất ba luật trước đây (Luật Tiết kiệm Năng lượng, Quy định Tiết kiệm Năng lượng và Luật Nhiệt Năng lượng Tái tạo), đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về hiệu suất năng lượng và giảm phát thải cho cả tòa nhà mới và hiện có.

Các điểm chính của đạo luật bao gồm:

1. Yêu cầu sử dụng năng lượng tái tạo cho hệ thống sưởi: Từ năm 2024, hệ thống sưởi mới phải sử dụng ít nhất 65% năng lượng tái tạo, và Đức đặt mục tiêu loại bỏ nhiên liệu hóa thạch khỏi hệ thống sưởi vào năm 2045. Các tòa nhà cũ có thể sử dụng hệ thống khí đốt cho đến khi các địa phương triển khai kế hoạch sưởi ấm dự kiến vào năm 2026 (với các thành phố lớn) hoặc năm 2028 (với các thị trấn nhỏ)​ 
2. Tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng: Đến năm 2025, Đức sẽ áp dụng tiêu chuẩn “Nhà hiệu quả 40” cho các tòa nhà mới, giảm mức tiêu thụ năng lượng tối đa được phép, nhằm đạt tiêu chuẩn gần như không tiêu tốn năng lượng (nZEB) mà Liên minh Châu Âu đặt ra​ 
3. Chứng chỉ Hiệu suất Năng lượng (EPC): Tất cả các tòa nhà phải có chứng chỉ hiệu suất năng lượng, trong đó cần công bố lượng phát thải khí nhà kính. Điều này giúp minh bạch hơn về tác động khí hậu của tòa nhà, dựa trên mức tiêu thụ năng lượng ban đầu được tính toán hoặc đo lường.
4. Khuyến khích tài chính và tuân thủ: Các chủ đầu tư và chủ sở hữu tòa nhà được khuyến khích áp dụng công nghệ năng lượng tái tạo, như hệ thống điện mặt trời, dù chưa bắt buộc theo luật quốc gia. Một số bang như Baden-Württemberg có các yêu cầu nghiêm ngặt hơn về năng lượng tái tạo cho công trình xây mới​
   

Đạo luật GEG là một phần trong chiến lược của Đức nhằm đạt mục tiêu trung hòa khí hậu vào năm 2045 và hướng tới 80% điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2030.

Chính sách thưởng

1. Hỗ trợ tài chính: Người dân khi thay thế hệ thống sưởi bằng các thiết bị sử dụng ít nhất 65% năng lượng tái tạo sẽ nhận được hỗ trợ tài chính:
   • 30% cơ bản cho chi phí thay thế.
   • 30% bổ sung cho các hộ gia đình có thu nhập bình quân dưới €40,000/hộ mỗi năm.
   • 20% thưởng thêm nếu thay thế các hệ thống đã sử dụng trên 20 năm trước năm 2028.
   • Tổng hỗ trợ tối đa lên đến 70% chi phí, nhưng không vượt quá €21,000 cho mỗi hệ thống
2. Khoản tài trợ bổ sung: Với các cải tạo tổng thể, hỗ trợ có thể lên đến €90,000 nếu bao gồm các cải tiến cách nhiệt và thay thế toàn bộ hệ thống sưởi, làm mát và các thiết bị năng lượng khác trong tòa nhà.

Chính sách phạt

1. Phạt không tuân thủ: Những chủ sở hữu không đạt yêu cầu về tỷ lệ 65% năng lượng tái tạo trong hệ thống sưởi sẽ đối mặt với các mức phạt tài chính theo từng cấp độ, tùy vào quy mô và thời gian vi phạm.
2. Chứng chỉ hiệu quả năng lượng: Việc không cung cấp chứng chỉ năng lượng khi bán hoặc cho thuê tòa nhà có thể dẫn đến các khoản phạt bổ sung. Chính quyền liên bang giám sát việc tuân thủ và có thể áp dụng phạt hành chính nặng nếu vi phạm được xác nhận trong quá trình kiểm tra​.