Xu Hướng và chính sách năng lượng tại Bỉ

Tổng Quan

Năm 2021, mức tiêu thụ năng lượng tại Bỉ là 32,2 Mtoe, thấp hơn 4,9% so với mức năm 2005 (33,9 Mtoe). Ngành công nghiệp, lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn nhất tại Bỉ, và khu vực dân dụng lần lượt ghi nhận mức giảm 0,4% và 1,0% trong tổng mức tiêu thụ năng lượng  kể từ năm 2005, đạt 29,9% và 25,8% vào năm 2021. Trong cùng kỳ, ngành vận tải đã tăng thị phần trong tổng mức tiêu thụ năng lượng của Bỉ thêm 0,7 % lên 26,7% và ngành dịch vụ duy trì thị phần ở mức 13,8%.

Mức tiêu thụ năng lượng theo ngành

Hiệu quả năng lượng cho ngành tiêu dùng đã cải thiện trung bình 1,3% mỗi năm từ năm 2005 đến năm 2021 hoặc 18,3% trong giai đoạn này. Sự cải thiện này chủ yếu được thúc đẩy bởi khu vực công nghiệp (27,17) và khu vực dân cư (23,7%). Ngành giao thông vận tả ghi nhận mức cải thiện hiệu quả năng lượng ổn định, với mức trung bình 0,4% mỗi năm kể từ năm 2005.

Chỉ số hiệu suất năng lượng theo từng ngành

Bỉ là một quốc gia liên bang, trong đó hiệu quả năng lượng là thẩm quyền của ba Vùng (Flanders, Wallonia và Brussels-Capital), với các biện pháp hỗ trợ từ chính quyền liên bang. Trong khuôn khổ của Điều 4 của Chỉ thị về Hiệu quả Năng lượng (EED) được viết lại từ chỉ thị EU – 2023/1791, Bỉ đã đặt ra mục tiêu đạt mức tiêu thụ năng lượng chính là 36,5 Mtoe vào năm 2030, tương ứng với mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng là 29,9 Mtoe.

Các tòa nhà

Năm 2021, mức tiêu thụ trung bình trên mỗi hộ gia đình (có điều chỉnh theo khí hậu) là 19,3 MWh (1,7 toe). Đây là mức giảm 20,9% so với năm 2005, khi mức tiêu thụ trung bình trên mỗi hộ gia đình là 24,4 MWh (2,1 toe), cải thiện trung bình 0,3 MWh mỗi năm. Mức tăng năm 2020 ít nhất một phần là do lệnh phong tỏa liên quan đến đại dịch COVID-19.

Tổng mức tiêu thụ năng lượng dân dụng đã giảm 6,2% từ năm 2005 đến năm 2021 (trung bình 0,4% mỗi năm) mặc dù số lượng hộ gia đình và nhà ở tăng lên. Sự sụt giảm chủ yếu liên quan đến nhiên liệu hóa thạch (dầu và than), trong khi mức tiêu thụ năng lượng tái tạo tăng hơn 300%.

Các loại hình năng lượng được tiêu thụ trong mỗi hộ gia đình

Trên toàn cầu, mức tiêu thụ năng lượng của các tòa nhà dân cư thấp hơn 0,6 Mtoe (6,6 TWh) vào năm 2021 so với năm 2005. Hai yếu tố chính góp phần làm tăng mức tiêu thụ năng lượng trong giai đoạn này – nhiều nhà ở hơn (1,3 Mtoe) và “các yếu tố khác” (0,5 Mtoe), có thể bao gồm nhiều yếu tố khác nhau như thực tế là có nhiều thiết bị hơn trên mỗi nhà ở hoặc thói quen đã thay đổi (ví dụ như sử dụng nhiều hơn một số thiết bị). Tuy nhiên, việc tiết kiệm năng lượng (-2,4 Mtoe) đã bù đắp cho tiêu thụ việc tiêu thụ nhiều năng lượng hơn và giải thích cho sự sụt giảm trong mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu.

Các yếu tố làm thay đổi thói quen tiêu thụ năng lượng

Trong khi mức tiêu thụ năng lượng trên một nhân viên trong ngành dịch vụ giảm 23,6% kể từ năm 2005 (có thể là do mức tiêu thụ cho sưởi ấm không gian giảm), mức tiêu thụ điện vẫn khá ổn định cho đến năm 2009, trước khi giảm chậm cho đến năm 2019 và giảm mạnh hơn sau đó. Điều này có thể được giải thích bằng sự lan tỏa của CNTT và các thiết bị điện trong văn phòng, cuối cùng đạt đến điểm bão hòa và sau đó được bù đắp bằng kết quả của việc tối ưu năng lượng. Các lệnh phong tỏa liên quan đến đại dịch COVID-19 và sự phổ biến sau đó của hình thức làm việc từ xa có thể đã góp phần làm giảm cả hai mức tiêu thụ từ năm 2020 trở đi.

Lượng năng lượng và lượng điện tiêu thụ của mỗi nhân viên (Trong điều kiện khí hậu không biến động)

Đạo luật tối ưu năng lượng

Bỉ chủ yếu thực hiện chỉ thị Tối ưu năng lượng của các tòa nhà (EPB) của EU và thúc đẩy hiệu quả năng lượng hơn nữa thông qua các khoản tài trợ, chương trình kiểm toán, nâng cao nhận thức, v.v. Tại Brussels, một nỗ lực đặc biệt cũng đã được thực hiện để phát triển các tòa nhà mẫu mực với mức tiêu thụ gần như bằng không và chất lượng môi trường cao.

1 PJ =  1.0×10-12 Jun (J)

Điều luật EU: Hiệu quả năng lượng toà nhà (Nghị định 2002/91/EC) – Flanders – Quy định về cách nhiệt và hiệu quả năng lượng cho nhà ở.

Nghị định (2002/91/EC (EPBD) – Năng lượng trong các tòa nhà (Energy Performance of Buildings Directive) là một phần quan trọng trong chính sách năng lượng của Liên minh Châu Âu. Tại Bỉ, việc thực thi chỉ thị này được thực hiện ở cấp vùng (Flanders, Wallonia và Brussels) do cơ cấu liên bang của quốc gia.

Quy định về Hiệu suất Năng lượng và Khí hậu Trong Nhà (EPB) tại Flanders được xây dựng dựa trên Chỉ thị 2002/91/EC của Liên minh Châu Âu về hiệu suất năng lượng trong các tòa nhà. Đây là một phần trong chiến lược tổng thể của EU nhằm cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải CO₂, và thúc đẩy phát triển bền vững.

Mục tiêu chính của quy định:

• Tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng: Cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng trong các tòa nhà, giảm thất thoát năng lượng và tăng cường sử dụng nguồn năng lượng tái tạo.
• Tăng chất lượng môi trường sống: Đảm bảo không gian sống và làm việc thoải mái, an toàn với khí hậu trong nhà tốt hơn.
• Giảm tác động môi trường: Hỗ trợ mục tiêu trung hòa carbon của EU bằng cách giảm đáng kể lượng khí thải từ các tòa nhà dân cư và thương mại.

Phạm vi áp dụng:

Quy định này áp dụng cho:

1. Các tòa nhà xây dựng mới.
2. Các công trình cải tạo lớn (chiếm hơn 25% diện tích tòa nhà).
3. Cả nhà ở và công trình phi nhà ở.

Các yêu cầu chính của quy định:

1. Hiệu suất năng lượng (Energy Performance – E-peil):
   • Một chỉ số đo lường hiệu quả năng lượng tổng thể của tòa nhà.
   • Các tòa nhà mới phải đáp ứng mức E-peil tối đa được đặt ra (ví dụ, mức E30 cho nhà ở mới từ năm 2024 trở đi).
2. Cách nhiệt (Insulation Requirements):
   • Các cấu trúc chính như mái nhà, tường, sàn và cửa sổ phải đáp ứng mức cách nhiệt tối thiểu để giảm thất thoát nhiệt.
   • Giá trị U-value được áp dụng để đảm bảo mức độ cách nhiệt cần thiết.
3. Chứng nhận EPB (EPB Certificate):
   • Các tòa nhà phải được cấp chứng nhận hiệu suất năng lượng trước khi đưa vào sử dụng.
   • Chứng nhận này đánh giá mức độ tuân thủ của tòa nhà với các tiêu chuẩn EPB.
4. Sử dụng năng lượng tái tạo:
   • Các công trình mới được yêu cầu tích hợp năng lượng tái tạo (như pin mặt trời, bơm nhiệt, hoặc hệ thống năng lượng trung tâm).

Ý nghĩa đối với phát triển bền vững:

• Quy định EPB không chỉ giúp giảm chi phí năng lượng cho người dân mà còn khuyến khích sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và công nghệ tiết kiệm năng lượng.
• Đây là một bước quan trọng trong nỗ lực của Flanders nhằm xây dựng các thành phố bền vững, góp phần vào mục tiêu chung của EU về cắt giảm 55% khí thải nhà kính vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2050.

Ví dụ thực tiễn về áp dụng Quy định Hiệu suất Năng lượng của Tòa nhà (EPB) tại Flanders

Khu dân cư bền vững tại Antwerp – “Nieuw Zuid”

Khu vực Nieuw Zuid (New South) tại Antwerp là một ví dụ nổi bật về việc áp dụng các quy định EPB vào thực tế, hướng đến phát triển bền vững.

• Mục tiêu:
  Xây dựng một khu dân cư hiện đại với các tòa nhà đạt chuẩn hiệu suất năng lượng cao và sử dụng năng lượng tái tạo tối ưu.
• Đặc điểm nổi bật:
  • Tất cả các tòa nhà đều tuân thủ hoặc vượt mức yêu cầu E-peil (thấp hơn E30).
  • Lắp đặt hệ thống năng lượng tái tạo, bao gồm tấm pin mặt trời và hệ thống sưởi cộng đồng (district heating) sử dụng nguồn năng lượng sạch.
  • Sử dụng vật liệu cách nhiệt cao cấp để giảm thiểu thất thoát nhiệt qua tường, mái và sàn.
  • Trang bị hệ thống thông gió thông minh giúp duy trì chất lượng không khí trong nhà mà vẫn tiết kiệm năng lượng.
• Kết quả:
  Khu vực này không chỉ giảm đáng kể lượng khí thải CO₂ mà còn cung cấp không gian sống thoải mái, thân thiện với môi trường, thu hút nhiều cư dân trẻ và các doanh nghiệp sáng tạo.

Để đảm bảo việc tuân thủ quy định EPB, chính quyền vùng Flanders áp dụng hệ thống thưởng khuyến khích và phạt hành chính, dựa trên mức độ tuân thủ các tiêu chí về hiệu suất năng lượng và cách nhiệt.

Chính sách thưởng (Incentives):

1. Khoản hỗ trợ tài chính (Subsidies):
   • Hỗ trợ cải tạo nhà ở:
     Chính quyền vùng cung cấp trợ cấp cho việc cải tạo các tòa nhà cũ nhằm nâng cấp cách nhiệt và hiệu suất năng lượng.
     • Hỗ trợ từ 500 – 10.000 EUR tùy thuộc vào quy mô và loại công trình.
     • Điều kiện: Đạt tiêu chí E-peil thấp hơn mức tối thiểu yêu cầu (ví dụ: E20 thay vì E30).
   • Hỗ trợ lắp đặt năng lượng tái tạo:
     Các chủ sở hữu lắp đặt tấm pin mặt trời, bơm nhiệt hoặc kết nối với hệ thống sưởi cộng đồng sẽ nhận được hỗ trợ trực tiếp, thường là:
     • 250 EUR/kWp cho hệ thống pin mặt trời.
     • 1.500 – 5.000 EUR cho hệ thống bơm nhiệt.
2. Giảm thuế bất động sản:
   • Nhà ở đạt chuẩn E-peil từ E20 trở xuống được miễn thuế bất động sản (Property Tax) trong 5 năm đầu tiên.
   • Tạo động lực mạnh mẽ để xây dựng nhà ở mới với hiệu suất năng lượng vượt trội.
3. Chứng nhận “Green Building”:
   • Tòa nhà đạt chuẩn cao (E-peil thấp hoặc sử dụng ít nhất 30% năng lượng tái tạo) sẽ được cấp chứng nhận “Công trình xanh”, giúp tăng giá trị bất động sản.

Chính sách phạt (Sanctions):

1. Phạt hành chính (Administrative Fines):
   • Không đáp ứng tiêu chí cách nhiệt hoặc hiệu suất năng lượng sẽ bị phạt:
     • 50 – 250 EUR cho mỗi m² không đạt yêu cầu.
     • Ví dụ: Nếu một tòa nhà có diện tích cách nhiệt không đạt chuẩn là 100 m², mức phạt tối đa là 25.000 EUR.
2. Từ chối cấp chứng nhận EPB:
   • Nếu không tuân thủ, tòa nhà sẽ không được cấp chứng nhận EPB, điều này cản trở:
     • Hoạt động mua bán hoặc cho thuê.
     • Nhận hỗ trợ tài chính từ chính phủ.
3. Đình chỉ giấy phép xây dựng:
   • Dự án xây dựng có thể bị tạm dừng nếu không nộp đầy đủ hồ sơ chứng minh tuân thủ EPB.
4. Phạt bổ sung đối với công trình lớn:
   • Các tòa nhà thương mại hoặc công nghiệp lớn không đạt chuẩn sẽ phải trả “Phí bù đắp môi trường” (Environmental Compensation Fee), có thể lên đến 50.000 EUR.

Số liệu cụ thể về tác động của EPB (tại Flanders):

1. Cải thiện hiệu suất năng lượng:
   • Trung bình, tòa nhà mới xây từ năm 2020 có mức E-peil = E20, giảm hơn 50% năng lượng tiêu thụ so với trước năm 2010 (E40-50).
2. Tiết kiệm năng lượng:
   • Hơn 80.000 tòa nhà tại Flanders đã được cải tạo để đạt tiêu chuẩn cách nhiệt từ 2015 – 2023.
   • Trung bình, mỗi hộ gia đình tiết kiệm khoảng 800 EUR/năm nhờ chi phí sưởi giảm.
3. Phạt hành chính:
   • Từ 2015 đến 2023, có khoảng 2.500 trường hợp vi phạm quy định EPB, tổng số tiền phạt thu được lên tới 12 triệu EUR.
4. Sử dụng năng lượng tái tạo:
   • Đến năm 2023, hơn 60% tòa nhà mới tại Flanders sử dụng ít nhất một hệ thống năng lượng tái tạo (pin mặt trời, bơm nhiệt, v.v.).