TỔNG QUAN
Năm 2022, mức tiêu thụ năng lượng tại Pháp đạt 136 Mtoe, giảm 7% so với mức năm 2000, trong khi GDP tăng 30%. Ngành vận tải, ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất trong mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng kể từ năm 2000, chiếm 33% tổng mức tiêu thụ vào năm 2022. Mức tiêu thụ của khu vực dân cư giảm 3% từ năm 2000 đến năm 2022. Mức tiêu thụ cuối cùng của ngành dịch vụ giảm xuống còn 20,8 Mtoe vào năm 2022, tương đương 15% tổng mức tiêu thụ. Sự thay đổi lớn nhất nằm ở mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng của ngành, giảm 1% mỗi năm từ năm 2000 đến năm 2022, nhưng vẫn chiếm 19% tổng mức tiêu thụ vào năm 2022. Mức tiêu thụ năng lượng của ngành nông nghiệp đã tăng 10% từ năm 2000 đến năm 2022.
Hình 1: Lượng năng lượng tiêu thụ cuối cùng theo các nhóm ngành (Trong điều kiện khí hậu bình thường) tính theo triệu tấn dầu tương đương (Mtoe)
Hiệu quả năng lượng, được đo bằng ODEX (một chỉ số tổng hợp tiến trình hiệu quả năng lượng cho tất cả các lĩnh vực và mục đích sử dụng cuối cùng), đã cải thiện trung bình 1,3%/năm tương đương 24% từ năm 2000 đến năm 2022. Khu vực dân cư đạt được mức tăng lớn nhất (1,9%/năm). Các lĩnh vực dịch vụ và vận tải có hiệu quả hơn 20% vào năm 2022 so với năm 2000. Sau khi chứng kiến những cải thiện lớn vào đầu những năm 2000, mức tăng hiệu quả năng lượng trong ngành đã trì trệ từ năm 2009 đến năm 2015 trước khi cải thiện 0,9% mỗi năm cho đến năm 2022.
Hình 2: Chỉ số Hiệu quả Năng lượng Kỹ thuật
Hiệu quả năng lượng là nguyên tắc cốt lõi trong quá trình chuyển đổi sang carbon thấp của Pháp. Đạo luật chuyển đổi năng lượng năm 2015 đã đưa ra một điều khoản nhằm giảm một nửa mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng trong giai đoạn 2012 – 2050. Chương trình năng lượng đa niên và Chiến lược carbon thấp quốc gia là các tài liệu lập kế hoạch chính nêu rõ lộ trình để đạt được các mục tiêu về hiệu quả năng lượng trong cả ngắn hạn và dài hạn. Năm 2014, để tuân thủ Chỉ thị về hiệu quả năng lượng, Pháp đã thông qua Kế hoạch hành động hiệu quả năng lượng quốc gia (NEEAP) lần thứ ba, đặt mục tiêu tiêu thụ cuối cùng là 131 Mtoe vào năm 2020, mục tiêu này đã đạt được khi đại dịch Covid-19 có khả năng là nguyên nhân khiến mức tiêu thụ năng lượng giảm. Kế hoạch năng lượng và khí hậu quốc gia năm 2024 đặt mục tiêu giảm 30% mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng vào năm 2030 so với năm 2012, đạt mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng là 107 Mtoe vào năm 2030 hoặc thấp hơn 21% so với mức năm 2022. Hai biện pháp xuyên suốt chính giúp Pháp đạt được mục tiêu tiết kiệm năng lượng là:
i) Quỹ Nhiệt
ii) Chương trình Chứng chỉ Tiết kiệm Năng lượng,
đặt mục tiêu tiết kiệm 3100 TWhc cho giai đoạn 5 (2022-2025), cao hơn 45% so với mục tiêu của giai đoạn 4. Ngoài ra, chính phủ Pháp đã thực hiện 2 kế hoạch đủ năng lượng vào năm 2022 và 2023.
| Tên chương trình | Mô tả |
| Energy Saving Certificates (ESC) | Chương trình ESC yêu cầu các nhà bán lẻ năng lượng và nhà cung cấp nhiên liệu phải đáp ứng mục tiêu tiết kiệm năng lượng đã chỉ định. Các bên có nghĩa vụ đáp ứng các mục tiêu này bằng cách khuyến khích khách hàng của họ, chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng, giảm mức tiêu thụ năng lượng. |
| Heat Fund | Quỹ Nhiệt hỗ trợ sản xuất nhiệt từ các nguồn năng lượng tái tạo, như phát triển việc sử dụng sinh khối (lâm nghiệp, nông nghiệp, khí sinh học, v.v.), năng lượng địa nhiệt (thông qua việc sử dụng trực tiếp hoặc thông qua máy bơm nhiệt), năng lượng mặt trời, năng lượng nhiệt, năng lượng thu hồi và phát triển mạng lưới nhiệt sử dụng các nguồn năng lượng này. |
Bảng 1: Mẫu các biện pháp cắt ngang
TÒA NHÀ
Trong khu vực dân cư, mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng đã đạt mức thấp nhất kể từ năm 2000, có thể là do tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng. Năm 2022, sưởi ấm không gian chiếm 69% mức tiêu thụ của khu vực này, các thiết bị điện chiếm 16%, đun nước chiếm 10% và nấu ăn chiếm 5%. Mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi m2 để sưởi ấm không gian đã giảm 29% trong giai đoạn này (-1,5%/năm). Bên cạnh đó, mức tiêu thụ các thiết bị điện và chiếu sáng trên mỗi hộ gia đình đã tăng 8% từ năm 2000 đến năm 2022. Điều này có thể là do số lượng thiết bị được kết nối trên mỗi hộ gia đình ngày càng tăng. Trong khi đó, mức tiêu thụ năng lượng để đun nước, nấu ăn và tất cả các mục đích sử dụng cuối cùng khác vẫn gần như ổn định ở mức khoảng 0,23 toe/dw từ năm 2000 đến năm 2021, trong khi giảm 13% xuống còn 0,20 toe/dw vào năm 2022.
Hình 3: Năng lượng tiêu thụ dành cho việc sưởi ấm không gian tính theo m² (Điều kiện khí hậu bình thường) theo trọng lượng dầu tương đương
Hình 4: Mức năng lượng tiêu thụ cuối cùng theo mỗi hộ gia đình theo các mục đích sử dụng (Không tính sưởi ấm) tính bằng tấn dầu tương đương (Toe)
Tiêu thụ năng lượng cuối cùng của các hộ gia đình thấp hơn 3,2 Mtoe vào năm 2022 so với năm 2000. Một số yếu tố góp phần làm tăng mức tiêu thụ này: số lượng nhà ở (“nhiều nhà ở hơn”) (+9,2 Mtoe), tỷ lệ sở hữu thiết bị (“nhiều thiết bị hơn trên mỗi nhà ở”) (+4,4 Mtoe) và quy mô nhà ở lớn hơn (+1,4 Mtoe). Tuy nhiên, tiết kiệm năng lượng phần lớn bù đắp cho tác động của các động lực kinh tế xã hội này và làm giảm mức tiêu thụ năng lượng của khu vực dân cư xuống 18,4 Mtoe. Khí hậu ôn hòa hơn vào năm 2022 dẫn đến mức tiêu thụ năng lượng giảm (-2,4 Mtoe). Các tác động khác kết hợp hai tác động ngược nhau: mức tiêu thụ nhiệt xung quanh cao hơn (+3,4 Mtoe) và những thay đổi về hành vi do giá năng lượng cao hơn thúc đẩy vào năm 2022 (+13%).
Hình 5: Các yếu tố chính tác động vào sự thay đổi mức tiêu thụ năng lượng của mỗi hộ gia đình tính theo triệu tấn dầu tương đương (Mtoe)
Trong lĩnh vực dịch vụ, tổng mức tiêu thụ năng lượng trên m² đã giảm 0,4%/năm kể từ năm 2000. Tuy nhiên, cho đến năm 2010, mức tiêu thụ điện đã tăng 2%/năm, do việc áp dụng rộng rãi CNTT và các thiết bị điện, mặc dù hiệu suất của chúng đã được cải thiện. Trong nửa sau của giai đoạn này, mức tiêu thụ điện đã giảm và trở lại mức giống như năm 2000.
Hình 6: Năng lượng và lượng điện tiêu thụ / m² (Trong điều kiện khí hậu bình thường)
CÁC CHÍNH SÁCH HIỆN TẠI ĐANG ĐƯỢC ÁP DỤNG
Tại Pháp, bộ luật xây dựng nhiệt (RT) đầu tiên được triển khai vào năm 1974 và đã được cập nhật và tăng cường bảy lần kể từ đó. Bản cập nhật gần đây nhất (RE2020) đặc biệt tham vọng với mức tiêu thụ tối đa là 100 kWh/m2 cho tất cả các mục đích sử dụng cuối cùng.
Tuy nhiên, ba phần tư số lượng tòa nhà hiện tại được xây dựng mà không thông qua Bộ Luật xây dựng. Do đó, bất chấp những nỗ lực to lớn đã được thực hiện kể từ năm 2000, hiệu suất trung bình của tòa nhà về mặt tiêu thụ năng lượng trên m² là một trong những hiệu suất tệ nhất ở châu Âu. Do đó, để giảm mức tiêu thụ năng lượng xuống mức BBC cho các toà nhà vào năm 2050 (Luật chuyển đổi sinh thái), Chính phủ đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng, chẳng hạn như cải tạo 500.000 ngôi nhà hiện có mỗi năm, trong đó một nửa sẽ dành cho những người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
Chính sách Năng lượng và Khí hậu năm 2019 cũng đặt ra mục tiêu mới là cải tạo tất cả các “lưới nhiệt” trong vòng 10 năm. Để hỗ trợ cải tạo nhiệt trong khu dân cư, chính phủ đã đầu tư khoảng 5,6 tỷ euro vào “Ma Prime Rénov’”, một chương trình trợ cấp của nhà nước. Hơn nữa, khoảng 68% lượng tòa nhà trong khu vực dịch vụ hiện phải tuân theo quy định Éco Énergie Tertiaire, yêu cầu phải giảm 60% mức tiêu thụ năng lượng vào năm 2050 so với mức năm 2010. Chính phủ Pháp đưa ra sự kết hợp giữa các quy định chính sách, ưu đãi và hỗ trợ nhắm vào cả tòa nhà dân cư và thương mại, ví dụ:
| Chính sách | Mô tả |
| Building codes “RE 2020”-new buildings | Yêu cầu tất cả các tòa nhà mới phải sản xuất nhiều năng lượng hơn mức tiêu thụ dựa trên nguyên tắc tòa nhà năng lượng có năng lượng ròng dương (PEB) (tức là các tòa nhà dân cư mới phải có mức tiêu thụ năng lượng chính thấp hơn ngưỡng 100 kWh/m²/năm cho tất cả các mục đích sử dụng cuối cùng, tùy theo vùng khí hậu). |
| Building codes – renovation | Yêu cầu mỗi tòa nhà có diện tích bề mặt lớn hơn 1000m² đáp ứng mục tiêu hiệu suất năng lượng toàn cầu. Đối với các tòa nhà dân cư khác, quy định nhiệt độ từng phần tử ( phần tử RT) đặt ra mức hiệu suất tối thiểu cho các phần tử được thay thế hoặc lắp đặt. |
| Subsidy for thermal renovation of private dwellings “MaPrimeRénov’” | Trợ cấp của nhà nước dành cho tất cả chủ sở hữu nhà ở chính để tài trợ cho các công trình cách nhiệt, hệ thống sưởi ấm và thông gió hiệu quả hoặc kiểm toán năng lượng. Mức trợ cấp (lên đến 20.000€/ nhà ở) tùy thuộc vào thu nhập của hộ gia đình và có thể được cải thiện cho công trình cách nhiệt rất kém. |
| Éco-Énergie Tertiaire | Nghĩa vụ pháp lý áp dụng mức giảm 40% mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng của ngành dịch vụ vào năm 2030. Chủ sở hữu tòa nhà cũng có nghĩa vụ báo cáo để đo lường tiến độ. |
Bảng 2: Các chính sách hiện đang áp dụng tại Pháp
Building codes “RE 2020”- new buildings
Chính sách Building Codes “RE 2020” (Règlement Environnemental 2020) là một quy chuẩn xây dựng mới được Pháp ban hành, nhằm thúc đẩy tính bền vững và giảm thiểu tác động môi trường của các công trình xây dựng mới. RE 2020 được áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2022, thay thế quy chuẩn trước đó là RT 2012 (Règlement Thermique 2012).
Những điểm chính của RE 2020:
- Giảm phát thải carbon:
RE 2020 đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt về mức phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời của công trình, từ khâu xây dựng, vận hành, đến khi tháo dỡ. - Tăng cường hiệu quả năng lượng:
Các công trình mới phải sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, giảm tiêu thụ năng lượng và chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, gió, hoặc địa nhiệt. - Tăng cường khả năng cách nhiệt và giảm nhiệt độ:
RE 2020 yêu cầu cải thiện khả năng cách nhiệt của vật liệu xây dựng nhằm duy trì sự thoải mái trong nhà, đặc biệt trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu gia tăng. Điều này giảm thiểu sự phụ thuộc vào hệ thống làm mát hoặc sưởi ấm. - Thúc đẩy vật liệu thân thiện với môi trường:
Chính sách khuyến khích sử dụng các vật liệu xây dựng ít phát thải carbon như gỗ, bê tông sinh thái, hoặc các sản phẩm tái chế. - Hướng tới “công trình dương năng lượng” (BEPOS):
Mục tiêu dài hạn là đạt được các công trình không chỉ tự cung cấp năng lượng mà còn tạo ra dư thừa năng lượng để cung cấp cho mạng lưới chung.
Ý nghĩa đối với bền vững:
RE 2020 không chỉ là một tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phản ánh cam kết của Pháp trong việc đạt các mục tiêu về biến đổi khí hậu, giảm phát thải carbon và bảo vệ môi trường. Nó thúc đẩy ngành xây dựng chuyển đổi mạnh mẽ, đồng thời tạo động lực cho các sáng kiến và công nghệ xanh.
Chính sách này đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập một tiêu chuẩn tham chiếu cho các quốc gia khác muốn phát triển công trình bền vững.
Chính sách thưởng phạt trong RE 2020
RE 2020 được áp dụng nghiêm ngặt với các chính sách thưởng phạt để đảm bảo các bên liên quan tuân thủ các tiêu chuẩn xây dựng xanh. Dưới đây là các chi tiết:
1. Chính sách thưởng:
Pháp khuyến khích các nhà đầu tư và nhà thầu áp dụng RE 2020 thông qua các ưu đãi tài chính và hỗ trợ kỹ thuật:
- Ưu đãi thuế (Tax Credit):
Các dự án sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường hoặc ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng có thể được giảm thuế. - Hỗ trợ vốn vay ưu đãi:
Các công trình đạt chứng nhận BEPOS (Building with Positive Energy) hoặc vượt các tiêu chuẩn RE 2020 có thể tiếp cận nguồn vay lãi suất thấp từ Quỹ Phát triển Bền vững của Chính phủ. - Chứng nhận xanh và tăng giá trị bất động sản:
Các công trình tuân thủ RE 2020 sẽ dễ dàng đạt các chứng chỉ như HQE (High Environmental Quality) hoặc BBC (Low-Energy Building), làm tăng giá trị thương mại và thu hút người mua.
2. Chính sách phạt:
RE 2020 quy định các biện pháp xử phạt rõ ràng đối với những vi phạm, bao gồm:
- Phạt tiền:
- Các nhà thầu hoặc chủ đầu tư không đạt tiêu chuẩn RE 2020 có thể bị phạt tiền từ 10.000 đến 100.000 EUR tùy theo mức độ vi phạm và quy mô dự án.
- Tạm dừng hoặc đình chỉ dự án:
Các công trình vi phạm nghiêm trọng về hiệu quả năng lượng hoặc sử dụng vật liệu không phù hợp có thể bị đình chỉ thi công cho đến khi đáp ứng yêu cầu. - Danh sách đen:
Các nhà thầu liên tục vi phạm sẽ bị đưa vào danh sách đen, làm mất cơ hội tham gia đấu thầu các dự án xây dựng công cộng trong tương lai. - Phạt hành chính bổ sung:
Nếu việc vi phạm dẫn đến hậu quả môi trường nghiêm trọng, nhà đầu tư có thể bị truy cứu trách nhiệm pháp lý và chịu án phạt bổ sung.
Số liệu cụ thể (tính đến 2024):
- Tỷ lệ giảm phát thải carbon của các công trình mới:
Theo báo cáo từ Chính phủ Pháp, RE 2020 đã giúp giảm khoảng 30% lượng phát thải khí nhà kính từ các công trình mới so với tiêu chuẩn RT 2012. - Năng lượng tái tạo:
Khoảng 80% các công trình mới xây từ năm 2022 sử dụng ít nhất một nguồn năng lượng tái tạo, như hệ thống pin năng lượng mặt trời hoặc máy bơm nhiệt. - Chi phí tuân thủ:
Chi phí xây dựng tăng trung bình từ 5-10% đối với công trình sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, nhưng được bù đắp nhờ chi phí vận hành thấp hơn. - Thành phố đi đầu:
Paris, Lyon và Bordeaux là các khu vực áp dụng hiệu quả nhất RE 2020, với hơn 70% công trình đạt chuẩn BEPOS.