Giới thiệu
Hình 1: Mức năng lượng tiêu thụ theo từng ngành (Điều kiện khí hậu bình thường)
Mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng tại Ý được tổng kết vào cuối năm 2022 là 112,7 Mtoe, gần bằng mức tiêu thụ trước đại dịch COVID năm 2019 (-1,2%) và thấp hơn mức tiêu thụ năm 2000 (-5,6%). Năm 2022, ngành tiêu thụ lớn nhất là giao thông vận tải với 32% tổng mức tiêu thụ năng lượng (giảm 1 điểm phần trăm so với năm 2000). Trong giai đoạn 2000-2022, tỷ trọng tiêu thụ năng lượng của dân cư và dịch vụ tăng lần lượt 4,4 và 5,4 điểm phần trăm: ngành xây dựng, bao gồm nhóm dân cư và dịch vụ, chiếm 43% tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng của năm 2022. Tỷ trọng tiêu thụ của ngành công nghiệp giảm từ 31% vào năm 2000 xuống 22% vào năm 2000 (-12 Mtoe).
Hình 2: Chỉ số hiệu suất năng lượng
Hiệu quả năng lượng của các nhóm tiêu dùng cuối, được đo bằng ODEX, đã cải thiện 20% trong giai đoạn 2000-2022 với mức trung bình là 1%/ năm. Ngành công nghiệp đạt được mức cải thiện hiệu quả năng lượng cao nhất: 1,4% mỗi năm trong giai đoạn 2000-2022. Sự cải thiện hiệu quả năng lượng trong ngành giao thông vận tải khá ổn định, với mức tăng 1,2% mỗi năm tuy nhiên có sự gia tăng trong những năm 2015-2018 do lưu lượng hành khách nhiều hơn so với mức tiêu thụ năng lượng ban đầu. Nhóm ngành dân dụng có mức cải thiện hiệu quả năng lượng chậm hơn vào khoảng 0,7% mỗi năm trong giai đoạn 2000-2022.
Vào tháng 7 năm 2024, Ý đã đệ trình bản cập nhật cuối cùng của Kế hoạch Năng lượng và Khí hậu Quốc gia (NECP), với việc giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng sơ cấp và cuối cấp nhờ các biện pháp đã được lên kế hoạch. Đặc biệt, các biện pháp này bao gồm việc tăng tốc độ cải tạo các tòa nhà (phù hợp với Chỉ thị (EU) 2024/1275), thúc đẩy điện khí hóa tiêu dùng, cách nhiệt các bề mặt thất thoát nhiệt, và sử dụng máy bơm nhiệt làm hệ thống sưởi chính.
Các chính sách ưu đãi thuế sẽ được điều chỉnh nhằm phản ánh các ưu tiên đầu tư và hiệu quả trong việc cải thiện hiệu suất năng lượng. Kế hoạch ước tính tổng mức tiết kiệm năng lượng trong giai đoạn 2021–2030 đạt 73,4 triệu tấn dầu quy đổi (Mtoe). Nghị định Lập pháp số 73/2020 đã nội luật hóa Chỉ thị EU 2018/2002 về Nguyên tắc Ưu tiên Hiệu quả Năng lượng vào khuôn khổ pháp lý của Ý.
Nghị định này quy định các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trong việc triển khai hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001 và thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ hai năm một lần đến năm 2030; đồng thời gia hạn đến năm 2030 Quỹ Hiệu quả Năng lượng Quốc gia và Chương trình Cải tạo Năng lượng cho các công trình thuộc Cơ quan Hành chính Công Trung ương (PREPAC).
Sắc lệnh Bộ trưởng ban hành ngày 10 tháng 8 năm 2022 đã phân bổ 2 tỷ euro từ Quỹ Phát triển và Gắn kết (FSC 2021–2027) để tài trợ cho các khoản đầu tư nhằm giảm phát thải khí nhà kính trực tiếp thông qua điện khí hóa, sử dụng hydro tái tạo thay thế nhiên liệu hóa thạch và giảm mức tiêu thụ năng lượng.
Công trình cao tầng
Mức tiêu thụ năng lượng hộ gia đình tính theo mét vuông cho mục đích sưởi ấm không gian đã giảm trung bình 0,7% mỗi năm kể từ năm 2008, từ mức 10 koe/m² xuống còn 9,06 koe/m² vào năm 2022.
Mức tiêu thụ năng lượng bình quân mỗi hộ cho các mục đích sử dụng khác đã giảm mạnh kể từ năm 2010, đạt 0,37 toe/hộ vào năm 2022 (giảm trung bình 1,7% mỗi năm, tổng giảm 18%). Đặc biệt, mức giảm rất đáng kể ở mục sử dụng nước nóng (-2,8% mỗi năm) và thiết bị gia dụng (-2,2% mỗi năm).
Trong khi đó, mức tiêu thụ năng lượng cho làm mát không khí trên mỗi hộ đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2010–2022.
Mức tiêu thụ năng lượng của các hộ gia đình đã tăng thêm 2,4 triệu tấn dầu quy đổi (Mtoe) trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2022. Sự gia tăng này chủ yếu đến từ hai yếu tố: số lượng hộ gia đình tăng lên (+5,7 Mtoe) và nhu cầu tiện nghi, lối sống cao hơn (+4,9 Mtoe – đặc biệt là việc sử dụng nhiều thiết bị hơn trên mỗi hộ).
Tác động làm tăng tiêu thụ năng lượng đã được bù đắp một phần nhờ các biện pháp tiết kiệm năng lượng (-5,6 Mtoe) và các yếu tố khác (-2,1 Mtoe).
Các “yếu tố khác” này là tổng hợp của hai xu hướng trái ngược nhau: việc gia tăng sử dụng nhiệt môi trường từ máy bơm nhiệt (+0,8 Mtoe) và thay đổi hành vi người tiêu dùng theo hướng tiết kiệm (-2,9 Mtoe). Ngoài ra, yếu tố khí hậu có tác động làm tăng nhẹ mức tiêu thụ năng lượng, ở mức +0,3 Mtoe.
Mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi lao động trong khu vực dịch vụ có xu hướng tăng trong giai đoạn 2000–2022, với tốc độ trung bình 1% mỗi năm, đạt đỉnh vào năm 2018 do việc tính thêm năng lượng nhiệt môi trường từ bơm nhiệt.
Mức tiêu thụ điện trên mỗi lao động tăng trung bình 1,6% mỗi năm trong cùng giai đoạn, tuy nhiên đã có xu hướng chậm lại rõ rệt kể từ năm 2011 – chỉ tăng 0,3%.
Kể từ năm 2021, số liệu tiêu thụ điện đã bao gồm cả lượng điện sử dụng cho máy bơm nhiệt.
Luật Ngân sách năm 2025 đã giảm mức khấu trừ thuế cho các hoạt động cải tạo công trình từ 50% xuống còn 36% trong năm 2025 và tiếp tục giảm xuống 30% trong giai đoạn 2026–2027. Trong năm 2023, mức tiết kiệm năng lượng từ các chương trình khấu trừ thuế đạt 2,04 triệu tấn dầu quy đổi (Mtoe) mỗi năm. Biện pháp “Siêu ưu đãi” (Superbonus) đã bắt đầu được thu hẹp dần kể từ năm 2023.
Vào tháng 8 năm 2022, chính phủ Ý đã bổ sung 500 triệu euro vào Quỹ Phát triển và Gắn kết (FSC), nâng tổng quy mô quỹ lên 2 tỷ euro. Quỹ này sẽ tài trợ cho các khoản đầu tư nhằm điện khí hóa, sử dụng hydro tái tạo thay thế nhiên liệu hóa thạch và giảm tiêu thụ năng lượng. Các dự án được phân bổ 80% cho miền Nam nước Ý và 20% cho khu vực Trung và Bắc Ý.
Cấu phần C3 trong Nhiệm vụ 2 của Kế hoạch Phục hồi và Phát triển Quốc gia (NRRP) đã phân bổ 15,36 tỷ euro cho các chương trình cải tạo công trình theo 3 hướng hành động: nâng cao hiệu quả năng lượng cho các tòa nhà trường học và cơ quan tư pháp; cải thiện hiệu quả năng lượng và gia cố chống động đất cho nhà ở công và tư nhân; và phát triển hệ thống sưởi khu vực (district heating).
Tổng cộng, hoạt động cải tạo sẽ ảnh hưởng đến hơn 100.000 tòa nhà, tương đương diện tích hơn 36 triệu mét vuông.
| Các biện pháp | Mô tả | Hiệu quả dự kiến |
| Kế hoạch phục hồi và phát triển kinh tế Quốc gia – Hiệu quả năng lượng và cải tạo công trình | Kế hoạch Phục hồi và Phát triển Quốc gia (NRRP) của Ý có tổng ngân sách phân bổ là 191,5 tỷ euro, được tài trợ thông qua Cơ chế Phục hồi và Phát triển (Recovery and Resilience Facility – RRF), cộng thêm 30,6 tỷ euro từ nguồn lực quốc gia.
Kế hoạch được cấu trúc theo 6 Nhiệm vụ (Missions); trong đó, 37% ngân sách được phân bổ cho chuyển đổi sinh thái (Nhiệm vụ 2) và giao thông bền vững (Nhiệm vụ 3). Các biện pháp liên quan đến hiệu quả năng lượng được phân bổ trong nhiều Nhiệm vụ khác nhau. Cấu phần C3 của Nhiệm vụ 2 tập trung cải thiện hiệu quả năng lượng của các công trình công và tư nhân, đồng thời kết hợp sử dụng năng lượng tái tạo. Cấu phần này bao gồm tổng cộng 15,36 tỷ euro cho các biện pháp nâng cao hiệu quả năng lượng theo 3 hướng hành động chính:
|
4.02 TJ |
| Chiến lược Can thiệp giúp tăng cường hiệu quả năng lượng (Conto Termico 2.0) – Nhóm dân cư | Biện pháp này hoạt động như một cơ chế khuyến khích cải tạo các công trình nhà ở tư nhân. Khởi động từ năm 2016, phiên bản mới có một số thay đổi đáng chú ý so với phiên bản 1.0, bao gồm rút ngắn thời gian phê duyệt hỗ trợ từ 6 tháng xuống còn 2 tháng và bổ sung các giải pháp tiết kiệm năng lượng mới.
Chương trình Conto Termico nhằm thúc đẩy việc lắp đặt các hệ thống sản xuất nhiệt từ năng lượng tái tạo và các hệ thống có hiệu suất cao. |
1.34 TJ |
Kế hoạch phục hồi và phát triển kinh tế Quốc gia – Hiệu quả năng lượng và cải tạo công trình
Nhiệm vụ 2 Cấu phần 3.1:
Đầu tư cho cải tạo 195 tòa nhà trường học với tổng diện tích hơn 410.000 m², đạt mục tiêu giảm tiêu thụ năng lượng ít nhất 50% (tương đương 3,4 ktoe/năm) và giảm phát thải khí nhà kính khoảng 8,4 ktCO₂/năm.
Thực hiện các can thiệp nâng cao hiệu quả năng lượng tại 48 tòa nhà thuộc hệ thống tư pháp trước giữa năm 2026, với tổng diện tích 290.000 m², đạt mức tiết kiệm năng lượng hằng năm khoảng 0,7 ktoe và giảm phát thải khí nhà kính khoảng 2,4 ktCO₂ mỗi năm.
Nhiệm vụ 2 Cấu phần 3.3:
Cấu phần M2C3.3 tài trợ cho các dự án xây dựng mới hoặc mở rộng các mạng lưới sưởi khu vực (district heating) hiện có. Các dự án này tập trung vào hệ thống sưởi hiệu quả sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, nhiệt thải hoặc từ các nhà máy đồng phát hiệu suất cao.
Mục tiêu là phát triển 330 km mạng lưới sưởi hiệu quả và xây dựng các nhà máy hoặc kết nối thu hồi nhiệt thải với tổng công suất đạt 360 MW, tương ứng với mức tiết kiệm năng lượng sơ cấp từ nhiên liệu hóa thạch khoảng 20 ktoe/năm và giảm phát thải khí nhà kính khoảng 0,04 triệu tấn CO₂ mỗi năm trong các lĩnh vực không thuộc hệ thống mua bán phát thải (non-ETS).
Tổng kết
Kế hoạch Phục hồi và Phát triển Bền vững của Ý hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh thông qua các khoản đầu tư trọng điểm vào các lĩnh vực sau:
- hiệu quả năng lượng cho nhà ở và công trình công (16,9 tỷ euro).
- Giao thông bền vững (34,5 tỷ euro).
- phát triển năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn và cải thiện quản lý chất thải và nước (24,7 tỷ euro).
Những khoản đầu tư này đi kèm với các cải cách quan trọng nhằm:
- Cải thiện hiệu quả sử dụng và quản lý tài nguyên nước và các dịch vụ công địa phương.
- Tăng tỷ lệ tái chế.
- Triển khai mạng lưới trạm sạc cho xe điện.
- tăng cường cạnh tranh trên thị trường điện.
- Cải thiện cơ chế vận hành các nhượng quyền khai thác cảng biển tại Ý.
- Đơn giản hóa các khung pháp lý hiện hành để thúc đẩy nhanh các dự án nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển hạ tầng giao thông.
Kế hoạch đã được sửa đổi, bao gồm cả chương REPowerEU, qua đó càng củng cố trọng tâm chuyển đổi xanh của kế hoạch, nâng tỷ lệ phân bổ ngân sách cho các biện pháp hỗ trợ mục tiêu khí hậu lên 39% – tăng từ mức 37,5% trong kế hoạch ban đầu.